3.1 Analyse van het genre

Probeer eerst vast te stellen tot welk genre literatuur de te bestuderen tekst behoort (als je het telefoonboek leest als een roman, dan gaat er iets niet goed). Men kan onderscheid maken in onder meer:

A. proza (ongebonden stijl)

• toespraken
• verslagen (brieven, lijsten, wetten, enz.)
• geschiedkundige verhalen

B. poëzie (een derde van de bijbel!)
C. profetische en apocalyptische literatuur

Voorbeeld
Het boek Hebreeën wordt traditioneel opgevat als op een brief, maar vertoont veel overeenkomsten met een joods-hellenistische preek (13:22):

1. het gebruik van de ‘wij-vorm’ en het aanspreken met ‘jullie’,
2. het gebruik van de term ‘broeders’ waarmee de gemeente werd aangesproken,
3. het gebruik van de woorden ‘daarom’ en ‘om deze reden’ om de overgang tussen een uiteenzetting (these) en een vermaning (parenese) aan te geven,
4. de warme persoonlijke toon,
5. het gebruik van de Septuaginta,
6. het gebruik van de Pentateuch en de Psalmen,
7. het voorafgaan van aanhalingen met een rhetorische vraag,
8. de aanwezigheid van een vermaning (parenese).

Het lijkt er op dat Hebreeën een opgeschreven preek is, die nadat het op schrift is gesteld als brief aan de gemeenten is toegezonden. De pen van de schrijver is de stem van de spreker.

Deze wetenschap kan van belang zijn voor de wijze waarop wij de tekst lezen en trachten te verstaan.

3.2 Analyse van de stijl

De simile. De simile is een stijlfiguur waarbij men een zaak of eigenschap nader bepaalt door haar overeenkomst met een andere gelijkenis (bijv. ‘een kleur als vuur’).

• Exodus 16:14: iets ‘als rijm op de aarde’
• Exodus 16:31: het was wit ‘als korianderzaad’; de smaak was ‘als die van een honingkoek’
• Hosea 12:12:  hun altaren zullen ‘als steenhopen’ worden
• Psalm 133:2-3: het is ‘als de kostelijke olie op het hoofd’; het is ‘als dauw van de Hermon’

Ook in Hebreeën kunnen we deze stijlfiguur tegengekomen:

• Hebreeën 1:4: zoveel machtiger ‘als Hij uitnemender naam boven hen als erfdeel ontvangen heeft’.
• Hebreeën 1:11,12: zij zullen alle ‘als een kleed’ verslijten; ‘als een mantel’ zult gij ze oprollen; ‘als een kleed’ zullen zij ook verwisseld worden

In hoofdstuk 3 komen wij dit stijfiguur tegen in de vergelijking met Mozes:

• Hebreeën 3:2: ‘evenals ook Mozes getrouw was in geheel zijn huis’
• Hebreeën 3:3: ‘als de bouwmeester hoger eer geniet dan het huis’
• Hebreeën 3:5: Mozes ‘als dienaar’
• Hebreeën 3:6: Christus ‘als Zoon’

We komen dit stijlfiguur hier ook in negatieve zin tegen, als contrast:

• Hebreeën 3:5,6: Mozes was getrouw als dienaar, maar Christus als Zoon

De gelijkenis (parabel - paraballo betekent: langszij plaatsen). De gelijkenis is een verlengde vergelijking. Zaken die vergeleken worden, worden hier naast elkaar geplaatst.

• Jesaja 5:1-7

Het doel van algemene gelijkenisen is om ideeën en waarheden in een aantrekkelijke vorm te gieten, zodat het beter wordt onthouden en de ander beter zal aanspreken.
Bij de gelijkenissen van de Here Jezus zien we nog een ander doel, namelijk om de waarheid aan zijn discipelen te openbaren en deze tegelijkertijd te verbergen voor hen die hun hart verhard hebben.

Hermeneutische regels voor gelijkenis (en allegorie - zie bij Analyse van de stijl, onderdeel 4):

1. de historische situatie en het doel van de gelijkenis dienen goed onderzocht te worden;
2. de verschillende onderwerpen dienen te worden geanalyseerd en iedere vorm van beeldspraak te worden geobserveerd;
3. de verschillende onderwerpen dienen te worden bezien in het licht van het geheel.

Simile + verlenging = gelijkenis

Metafoor. De metafoor is een stijlfiguur waarin met gebruikt maakt van een beeldspraak, waarbij het eigenlijk aangeduide geheel door het beeld is bedekt (bijv. ‘het schip der woestijn’ als aanduiding voor een kameel). De zaken die worden vergeleken, staan hier niet - als bij de simile - naast elkaar.

• Hosea 8:7: wind zaaien en storm oogsten
• Jesaja 33:11: gij gaat zwanger van stro stoppelen baren; brood des levens, licht der wereld

Ook in Hebreeën komen we metaforen tegen:

• Hebreeën 5: melk, vaste spijs, zuigeling, volwassene
   

Commentaar (0)